در اينجا آيه * ( وَلَوْ أَنَّ ما فِي الأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ ) * . . . ( آيه مورد بحث ) نازل شد ، و روشن ساخت كه علم انسان هر قدر هم گسترده باشد در برابر علم خداوند ذره بى مقدارى بيش نيست ، و آنچه نزد شما بسيار است نزد خدا بسيار كم است ( 1 ) . نظير اين روايت را از طريق ديگرى در ذيل آيه 109 سوره كهف بيان كرديم . به هر حال قرآن مجيد براى ترسيم علم نامتناهى خداوند چنين مىگويد : « اگر آنچه روى زمين از درختان است قلم شوند ، و دريا براى آن مركب گردد ، و هفت دريا بر اين دريا افزوده شود ، تا علم خدا را بنويسند ، اينها همه تمام مىشوند اما كلمات خدا پايان نمىگيرد ، خداوند عزيز و حكيم است » ( * ( وَلَوْ أَنَّ ما فِي الأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ وَالْبَحْرُ يَمُدُّه مِنْ بَعْدِه سَبْعَةُ أَبْحُرٍ ما نَفِدَتْ كَلِماتُ اللَّه إِنَّ اللَّه عَزِيزٌ حَكِيمٌ ) * ) . « يمده » از ماده « مداد » به معنى مركب يا ماده رنگينى است كه با آن مىنويسند ، و در اصل از « مد » به معنى كشش گرفته شده زيرا خطوط به وسيله كشش قلم بر صفحه كاغذ پيدا مىشود . بعضى از مفسران معنى ديگرى نيز براى آن نقل كرده‌اند و آن روغنى است كه در چراغ مىريزند و سبب روشنايى چراغ است ، و هر دو معنى در واقع به يك ريشه باز مىگردد . « كلمات » جمع « كلمه » است و در اصل به معنى الفاظى است كه انسان با آن سخن مىگويد ، سپس به معنى گسترده ترى اطلاق شده ، و آن هر چيزى است كه مىتواند بيانگر مطلبى باشد ، و از آنجا كه مخلوقات گوناگون اين جهان هر كدام بيانگر ذات پاك خدا و علم و قدرت اويند ، به هر موجودى « كلمة اللَّه »

--> ( 1 ) « تفسير برهان » جلد 3 صفحه 279 .